PROF DR METIN OZATA

Bazal metabolizma hizi nedir?

Bazal metabolizma vucudun istirahat halindeki iken yaktigi enerji miktaridir. Bazal metabolizma her kiside farklidir. Bu farklilik kisinin genetik yapisina ve hormonlarina baglidir. Haris-Benedict formulu ile bazal metabolizma hizi boy ve kiloya dayanarak hesaplanabilir. Haris-Benedict yonteminde bazal metabolizma hizi hesaplanirken asagidaki formulasyon kullanilir.
Bazal Metabolizma Hizi (Erkek) = 66.5 + (13.75 x Agirlik-kg) + (5.03 x Boy-cm) - (6.75 x Yas-yil)
Bazal metabolizma Hizi (Kadin) = 655.1 + ( 9.56 x Agirlik-Kg) + (1.85 x Boy-cm) - (4.68 x Yas-yil)

Metabolizma nasil hizlandirilir?

Metabolizmayi hizlandirmak icin sunlari yapin:

    * Asiri yemekten kacinin
    * Kas kitlenizi artirmak icin spor yapin
    * Iyi uyuyun
    * Dengeli yiyin
    * Yuksek Glisemik indeksli gidalardan yani kan sekerini cok yukselten gidalardan uzak durun
    * Kafeinden (cay, kahve, kola) uzak durun
    * Yeterli kalsiyum alin ( brokoli, badem, kabak, koyu sebzeler, sut, yogurt ,peynir)
    * Alkolu azaltin
    * Ogun atlamayin, az ve sik yiyin

Mevsime, yasa, cinsiyete ve ruhsal duruma gore metabolizma hizlanip yavaslar mi?

Soguk aylarda yani kisin bazal metabolizma hizlanir, yazin yavaslar. Tropikal yani sicak ulkelerde yasayanlarda metabolizma hizi %10-20 daha dusuktur. Yas ilerledikce metabolizma yavaslar. 30-35 yasindan sonra metabolizma yavaslar . O nedenle yas artikca gobek bolgesinde yaglanma olusur. Bunun temelinde insulin ve kortizol hormonundaki bozukluk vardir. Uzun boylu ve zayif kisilerde bazal metabolizma hizi daha fazla yani hizlidir. Vucutta yag miktari arttikca metabolizma yavaslar. Erkeklerde bazal metabolizma kadinlara gore daha fazladir. Ergenlik doneminde ve hamilelikte metabolizma hizi artar. Ruhsal durum metabolizmayi etkiler. Depresyon metabolizmayi bozar, yavaslatir ve kilo aldirir. Korku aninda kanda artan adrenalin hormonu metabolizmayi artirir. Her on yil icin bazal metabolizma hizinda yuzde 2 azalma olur. Hizli kilo alip vermeler metabolizmayi yavaslattigi gibi vucut isisinin artmasi da metabolizmayi artirir. Metabolizma yavaslayinca yag depolanmasi artar. Bununla birlikte kas kitlesi artarsa metabolizma artar. Yuksek glisemik indeksli karbonhidrat (yani kan sekerini cok yukselten gidalar ) yenirse bunlar yag olarak depolanir ve metabolizmayi yavaslatir. Kilo artinca insulin direnci artar, uyku bozulur ve stres artar. Insulin direnci, hormon bozukluklari, uykusuzluk ve stres metabolizmayi yavaslatan etkenlerdir. Metabolizmayi zayiflatan diger nedenler kilo alip vermeler ve hareketsiz yasamdir.

Az az sik sik yemek metabolizmayi hizlandirir mi?

Az ve sik yemek metabolizmayi hizlandirir. Bunun nedeni az ve sik yemekle kan sekerinin inip cikmalar gostermemesi ve bu sayede kandaki insulin hormon salgisinin daha duzenli olmasidir. Insulin hormonu dengede olunca metabolizma hizlanir. Metabolizmayi yavaslatan en onemli etkenlerden birisi kanda insulin hormon yuksekligidir. Az ve sik yemek insulin hormonunda ani inip cikmalari onleyerek metabolizmayi duzenler ve daha kolay kilo verilir.

Hangi gidalar metabolizmayi hizlandirmaya yardimci olur?

Baharatlar metabolizmayi artirir. Kirmizi aci biber ve hardal ve diger baharatlar metabolizmayi artirir. Proteinli gidalar daha tok tutar ve metabolizmayi artirir. Kafein de metabolizmayi artirir. Yesil cay icenlerde metabolizma biraz artar.

Metabolizmanin yavas olmasi ne demektir? Bir hastalik midir? Genetiksel bir sey midir?

Metabolizma hizi genetik, cevresel etkenler ve hormonlardan etkilenir. Egzersiz veya hareketli yasam metabolizmayi artirirken, yasin ilerlemesi azaltir. Tiroid hormonu, erkeklik hormonu (testosteron) buyume hormonu, stres hormonu olarak bilinen adrenalin ve noradrenalin metabolizmayi artirir. Proteinli gidalar metabolizmayi artirir Ortamin sicak olmasi metabolizmayi azaltirken, hastalik hali, ates ve enfeksiyon metabolizmayi artirir. Kotu beslenme metabolizmayi yavaslatir. Uyku metabolizmayi azaltir. Metabolizmayi en cok artiran egzersiz yani spor yapmaktir. Hormonlardan da en cok tiroid hormonlari metabolizmayi artirir. Uzun aclik metabolizma hizini yavaslatir. Kilo veremeyen kisilerde mutlaka hormon bozuklugu vardir. Metabolizmaniz yavas ve kilo veremiyorsaniz mutlaka hormon kontrolunden gecmek ve bir Endokrin uzmanina basvurmak gerekir. Kilo veremeyen hastalarda gordugum en onemli bozukluklar insulin, tiroid, prolaktin gibi hormonlardaki bozukluklaridir.

Ne Yapmali?

Metabolizma hizlandirmak icin once altta yatan nedeni ortaya koymak gerekir. Kilo veremiyorsaniz diyet yapmadan once mutlaka bir Endokrin uzmanina basvurarak hormon tetkiki yaptirarak metabolizma yavasliginin nedenini bulmak gerekir. Aksi takdirde yapilacak diyetler basarisiz olmaya mahkumdur. Tiroid yetmezligi yani hipotiroidi bulunan bir kisinin yeteri kadar tedavi olmadan kilo vermesi zordur. Insulin hormonu bozuk bir kisinin sadece diyet yapmakla zayiflamasi yine imkansizdir. Bu tur hormon bozukluklarinin uygun sekilde tedavisiyle birlikte biz kisilere glisemik indeks diyeti oneriyoruz. Bilimsel olarak saglikli oldugu kanitlanan beslenme ‘’Glisemik Indeks diyeti ‘’ yani kisaca GI Diyeti yapmaktir. Glisemik indeks diyetinin esasi kan sekerini yukseltmeyen gidalari secmek ve yemektir. Ozellikle ulkemizde beyaz ekmek yeme orani cok yuksektir. Beyaz ekmek kan sekerini bozmakta, kilo yapmakta ve kisileri hizla seker hastasi yapmaktadir. Artik koylerde bile beyaz ekmek yenmektedir. Bu kadar zararli beyaz ekmek yerine tam bugday ekmegine gecmek bence ulkemizin en onemli beslenme sorunudur. Beyaz ekmek yerine tam bugday ekmegi, pirinc pilavi yerine bulgur pilavi yemek, patates puresi veya patates kizartmasi yerine haslanmis sebze veya bakliyat yemek, beyaz makarna yerine kepekli veya ispanakli makarna yemek , Kola ve gazoz yerine su icmek ve Tatli yerine meyve yemek daha sagliklidir. Diger bir oneri de bol su icmektir. Gunde 2-2,5 litre su icmek gerekir. Ulkemizde su icme miktari azdir. Az su icmek ve kahvalti yapmamak kiloyu artiran en onemli yanlislardan birisidir. Diger onemli bir konu aksamlari cok yemektir. Ulkemizde genellikle aksam yemekleri fazladir ve uyuyuncaya kadar televizyon basinda devamli atistirmalar olmaktadir. Oysa aksamlari metabolizma yavastir ve fazla kalori alininca kilolar artmaktadir. Sabahtan ogleye kadar metabolizma daha hizlidir. Bu nedenle sabah ve ogle fazla aksam daha az yemek gerekir. Hareketli olmak ve egzersiz yapmak da metabolizmayi artirir. Her gun yarim saat yurumek saglik ve kilo icin cok faydalidir. Diger bir onerim lokanta ve restaurant sahiplerinedir. Ulkemizde cogu lokantada bulgur pilavi ve bakliyat yemegi pek bulamazsiniz. Ancak kan sekerini bozan sagliga zararli pirinc pilavi ve patates kizartmasi veya patates puresi bulursunuz. Son zamanlarda gittikce artan kebapcilarda da etin yaninda mutlaka pirinc pilavi, patates kizartmasi veya patates puresi gelir. Oysa et yemegi yaninda bulgur pilavi , birkac kasik bakliyat (kuru fasulya, barbunya, nohut gibi) veya sebze haslamasi daha faydalidir. Bu tur bir degisim halkin sagligina ve yeme aliskanligi degisikligine buyuk katki saglayacaktir.

Lahana hapi, hizlandirici cay diye piyasada satilan urunler metabolizmayi hizlandirirlar mi?

Piyasada satilan her turlu bitki, sebze ve meyve hapi metabolizmayi hizlandirmaz. Bu tur urunlerin klinik olarak test edilmesi gerekir. Klinik olarak test edilmemis bu tur urunler onermiyoruz. Kilo veremeyen kisilere onerimiz oncelikle kilo almaya neden olan hormon bozuklugunun ortaya konmasi icin hormon testlerini yaptirmalaridir. Teshis olmadan tedavi olmaz. Kilo alan kisilerin cogunda mutlaka hormon bozuklugu vardir. Cesitli yontemlerle biraz kilo verseler bile kisa zamanda daha cok kilo alirlar.